Кене энцефалитінің алдын алу

 
Көктем мен жаз мезгілінде күн жылып, адамдар табиғат аясында демалып, қала сыртында серуендеуді ұнатады. Алайда мұндай уақытта кене шағу қаупі бар екенін естен шығармау қажет. Сондықтан табиғатта демалу кезінде сақтық шараларын сақтау өте маңызды. Кенелер адам денесіне жабысып, қан сорған кезде түрлі жұқпалы аурулардың қоздырғыштарын таратуы мүмкін. Олардың қатарына кене энцефалиті, кене риккетсиозы және иксодтық кене боррелиозы (Лайм ауруы) жатады. Осы аурулардың ішінде ең қауіптісі – кене энцефалиті.
Кене энцефалиті – орталық жүйке жүйесін зақымдайтын жіті табиғи-ошақтық жұқпалы ауру. Ауру ауыр түрде өтіп, жүйке жүйесінің зақымдануына, сал ауруына, мүгедектікке әкелуі мүмкін. Кейбір жағдайларда ауру өліммен аяқталуы да ықтимал.
2025 жылдың қорытындысы бойынша Өскемен қаласында кене энцефалитінің 9 жағдайы тіркелген, ал 2024 жылы 3 адам сырқаттанған. Эпидемиологиялық тергеп-тексеру нәтижесінде науқастардың кене шағу арқылы жұқпаны эндемиялық аумақтарға жататын Катонқарағай ауданы Жазаба ауылында, Риддер қаласындағы Үлбі өзені маңында, Өскемен қаласының Понтон көпірі маңында және Глубокое ауданында жұқтырғаны анықталған.
Естеріңізге саламыз, Шығыс Қазақстан облысында кене энцефалитінің табиғи ошақтары 9 қала мен аудан аумағын қамтиды. Олар: Глубокое, Алтай, Катонқарағай, Самар, Үлкен-Нарын, Ұлан, Шемонаиха аудандары, сондай-ақ Риддер және Өскемен қалаларының маңы.
Сондықтан, көктем-жаз мезгілі кезінде жоғарыда аталған аумақтарға қыдырып, жұмыс бабымен барған кезде абай болу қажет, қарапайым сақтық шараларын мұқият орындап, кененің шағуына жол бермеу керек.    
Кене энцефалитін жұқтыру қаупі адамның жасы мен жынысына қарамастан барлығына бірдей төнеді, әсіресе орманды аймақтарда жұмыс істейтін адамдар үшін қауіпі жоғары. Оларға: орман шаруашылығы қызметкерлері, демалыс орындарының жұмысшылары, жол және теміржол құрылысының қызметкерлері, аңшылар және кене энцефалиті тіркелетін аймақтарға барған адамдар жатады.
Кене шаққан кезде вирус қан арқылы адам ағзасына еніп, ми мен жұлынды зақымдайды. Ауру бірден байқалмайды. Кене шаққаннан кейін әдетте 7–14 күн аралығында жасырын кезең өтеді. Осы уақыт аралығында вирус ағзада дамып, көбейеді. Ауру басталған кезде адамның басы қатты ауырып, дене қызуы 38–39 градусқа дейін көтеріледі, жалпы әлсіздік пен уыттану белгілері байқалады (жүрек айну, құсу). Аурудың 2–3 күні кейбір науқастарда мойын, қол және кейде аяқ бұлшықеттерінде әлсіздік пайда болады. Бет, мойын және қол бұлшықеттерінде құрысу байқалып, кейін аяқ-қолдың салдануы мүмкін. Сондай-ақ жарық пен дыбысқа сезімталдық артады.
Егер кене шаққаннан кейін аталған белгілер байқалса, дереу медициналық көмекке жүгіну қажет. Ауру ерте анықталып, дер кезінде ем жүргізілген жағдайда науқастың толық сауығып кету мүмкіндігі жоғары.
Кене энцефалитінің вирусы қайнатылмаған ешкі немесе сиыр сүті арқылы да жұғуы мүмкін. Сондықтан сүтті міндетті түрде қайнатып ішкен дұрыс. Барлық кенелер жұқпалы ауру таратпауы мүмкін, бірақ олардың сыртқы түріне қарап ажырату қиын болғандықтан, кез келген кенеден сақтану қажет.
Кенеден қалай сақтану керек?
●       табиғатқа шыққанда кенелердің киімнің астына кірмеуі үшін жеңі ұзын киім киіп, жағасы мен жеңін түймелеп, көйлектің етегін шалбарға, ал шалбардың балағын шұлыққа салып алған дұрыс. Кенені тез байқап қалу үшін киімнің ашық түсті болғаны жөн;
кенелер денеге жабысып, қан сору үшін қолайлы жер іздейді, оған шамамен 1–1,5 сағат уақыт кетеді. Сондықтан, әр сағат сайын шаш арасын, құлақ, қолтық пен шап маңайын мұқият тексеріп отыру қажет;
●       табиғатқа шығар алдында дененің ашық жерлеріне және киімге кенені денеге жолатпайтын арнайы репелленттерді (крем, лосьон, аэрозоль) қолданған дұрыс. Оларды дәріханалар мен дүкендерден сатып алуға болады;
●       орманды жерлерде демалғанда қалың шөп пен бұталардан алыс, күн көбірек түсетін ашық жерлерді таңдаған жөн. Демалатын орынды құрғақ шөптер мен бұталардан тазарту керек;
●       табиғаттан оралған соң денені, киімді, әкелген заттарды және гүл шоқтарын мұқият тексеру қажет.
Адамның денесіне қадалған кене болса, оны өте мұқият алу қажет. Себебі кененің тұмсығы үзіліп, тері астында қалып қоюы мүмкін.
●       кенені пинцетпен тұмсығына жақындатып ұстап, жайлап бұрап шығару қажет. Пинцет болмаған жағдайда жіппен тұмсығына жақын байлап, ақырын бұрап алу керек;
●       кененің шаққан орнын йод ерітіндісімен немесе спиртпен сүрту қажет;
●       кенені алғаннан кейін қолды сабындап мұқият жуу керек;
●       кене шаққан күннен бастап 4 күннен кешіктірмей медициналық көмекке жүгіну қажет.
 Алынған кенені лақтырып жібермеу керек — оны жұқпалы ауру қоздырғыштарының бар-жоғын анықтау үшін зертханаға тапсыруға болады. Бұл профилактикалық мақсатта кенеге қарсы иммуноглобулин алу туралы шешім қабылдауға мүмкіндік береді. Зерттеу нәтижесі теріс болған жағдайда иммуноглобулин енгізілмейді.
     Кенелерді қабылдау келесі мекенжай бойынша жүзеге асырылады: Н. Назарбаев даңғылы, 17. Жұмыс күндері сағат 08:00-ден 16:42-ге дейін (түскі үзіліс 13:00-ден 14:00-ге дейін) кенені 5-қабаттағы аса қауіпті инфекциялар зертханасына тапсыруға болады. Жұмыс уақытынан тыс, сондай-ақ демалыс және мереке күндері кенені ғимараттың негізгі кіреберісіндегі кезекші күзетшіге тапсыруға болады. Қосымша ақпарат алу үшін 8 705 752 79 67 телефонына хабарласуға болады.
  Кене шаққан жағдайда алғашқы медициналық көмек көрсететін тәулік бойы жұмыс істейтін пункттердің мекенжайлары:
1.     Ересектер үшін — ШҚО ДСБ «№4 қалалық аурухана» ШЖҚ КМК, Серікбаев көшесі, 1/5;
2.     Балалар үшін — «Ана мен бала орталығы» ШЖҚ КМК, Қазыбек би даңғылы, 11.
 

Ескерту! Ауырып ем іздегенше, ауырмайтын жол іздеңіз!

Кенеден қалай сақтану керек?
·        табиғат аясына барғанда кенелер киімнің астына кірмеу үшін, жеңі ұзын көйлек киіп, жағасы мен жеңін түймелеп, етегін шалбарға, шалбардың балағын шұлыққа салу керек, өрмелеп бара жатқан кенені тез байқау үшін киім ашық түсті болғаны дұрыс;
·        кенелер денеге жабысып қан сору үшін оңтайлы жер іздейді, олар 1-1,5 сағат уақытты қажет етеді, сондықтан сағат сайын шаштың арасын, құлақтын тұсын, қолтық пен шаптың маңайын мұқият кенеге қарау керек;
·        табиғатқа шығар алдында дененің ашық жерлеріне және киімге кенені жолатпайтын крем, лосьон, аэрозоль түрінде шығарылатын химиялық заттарды, яғни репелленттерді пайдалану керек. Оларды дәріханалар мен дүкендерден сатып алуға болады;
·        орманға барғанда қалың шөбi, бұтасы аз, күннiң көзi көп түсетiн ашық жерлерге орналасқан дұрыс, дем алатын жерді бұталардан, шөптер мен жапырақтардан тазарту қажет, өйткені кенелердің сондай жерлерде көбеюіне қолайлы жағдай туады;
·        орманнан келгеннен соң, денені, үйге әкелген барлық заттарды, гүл шоқтарын, киім-кешекті мұқият кенеге қарау керек.
Егер кене адамның денесіне жабысқан болса, жабысқан кенені өте мұқият алу керек, өйткені тұмсығы үзіліп, адамның денесінде қалуы мүмкін.
Сондықтан, кенені алғанда келесі ұсыныстарды орындау қажет:
·        ең дұрысы пинцетпен кененің тұмсығынан қысып, болмаған жағдайда тұмсығына жақындатып жіпті байлап, ақырындап бұрап, кенені жұлып алу қажет.
·        Кененің шаққан орнын йод ерітіндісімен немесе іспіртпен зарарсыздандыру керек;
·        Кенені алып тастағаннан соң, қолды сабындап жуу керек;
·        Кене шаққаннан соң 4 күннен кешіктірмей жергілікті медициналық мекемеге көмекке жүгіну қажет.
Денеден алынған кенені жерге тастамай, кенелер тарататын аурулар қоздырғышын анықтауыңызға болады.
Кенені қабылдау күнделікті тәулік бойы мына мекен-жайда: Н.Назарбаев даңғылы-17 жүзеге асырылады.Сонымен қатар, жұмыс уақытында сағат 8.00 –ден 16.42-ге дейін, түскі үзіліс 13.00-ден 14.30-ға дейін- 5 қабат (АҚЖ зертханасына) тапсыруға болады, ал жұмыстан тыс уақытта, демалыс және мереке күндері кенені негізгі кіреберістегі күзетшіге тапсыруға болады, осы тақырыпқа байланысты сұрақтар бойынша мына тел. (8.705.752.79.67) хабарласуға болады.
Кене шаққан кезде алғашқы көмек көрсететін тәулік бойы жұмыс жасайтын пункттердің мекенжайы:
1.     ересек адамдар үшін: «№4 қалалық ауруханасы» ШЖҚ ҚМК, Серікбаева к-сі 1/5
2.     балалар үшін: «Ана мен бала орталығы» ШЖҚ ҚМК, Казыбек би даңғылы 11.
 
Ескертеміз! Ауырып ем іздегенше, ауырмайтын жол іздеңіз!
 

Өскемен қ. СЭБ басқармасының эпид. бақылау бөлімінің басшысы Бакенова З.С ШҚО ДСБ тапсырысы бойынша салауатты өмір салтын насихаттау жобасы аясында.

БАЛАЛАР ЖАРАҚАТТАНУЫНЫҢ АЛДЫН АЛУ

Жарақаттанудың алдын алу үшін ата-аналар балаға қауіпсіз ортаны қамтамасыз ету керек:

• Үйдің • жиһаздың бұзылуын жою, кітап сөрелерін, суреттерді бекіту, баланың электр тозаңымен, жалаңаш сыммен жанасу мүмкіндігін болдырмау керек;
• Терезелер мен балкон есіктерін ашық қалдырмау керек. Бұл қайғылы зардаптарға әкеп соғуы мүмкін;
• Баланың күйігінің себебі ересектер плитаның, үстелдің шетінде немесе еденде қалдырған ыстық сұйықтық болуы мүмкін;
• төсекте жатып емізуге болмайды;
• баланы ересек адамның жастығына салып, үлкен көрпемен жабуға болмайды, бала өзіне ауыр көрпеге оранып, тұншығып қалуы мүмкін;
• суға түсу кезінде баланы жалғыз қалдыруға болмайды;
• баланы жоғары лақтыруға болмайды;
• сәбиді диванда немесе қоршалмаған кереуетте қалдыру, оның төсегінің жанына электр қыздырғыш аспаптар қою қауіпті;
• сіріңкелер қол жетпейтін жерде сақталуы тиіс;
• жиналмаған дәрілер, химиялық заттар сәбидің ауыр улануына себеп болуы мүмкін;
• бала ала алатын барлық ұсақ заттарды (монеталар, монеталар және т.б.) алып тастау қажет;
• сіз ыдыстарға ыстық тамақ салғанда, алғашқы тағамдарды құйғанда, балаларды бірден үстелге шақырмаңыз, балалар ауызының шырышты қабығы күйіп кетпеуі үшін тағамды аздап суытып жіберіңіз;
• Кішкентай баланы жануарлармен ешқашан оңаша қалдыруға болмайды!
• балалар серуендейтін алаңда сынған әйнек, шегелер, жәшіктер және т.б. болмауы тиіс;

• Жазғы кезеңде суда болған жазатайым оқиғалардың, улы өсімдіктерден, жидектерден, саңырауқұлақтардан уланудың алдын алуға ерекше назар аударған жөн.

Кене энцефалитінің алдын алу

Күн жылынып, көктем – жаз мезгілінде адамдар қала сыртына шығып, табиғат аясында демалуды, күн көзіне қыздырылып, таза ауада рахаттануды армандайды, өйткені денсаулыққа оң әсер тигізері сөзсіз. Дегенмен, Өскемен қалалық санитарлық –эпидемиологиялық бақылау басқарма мамандары эпидемиологиялық маусым кезінде табиғат аясында кененің шағуы да мүмкіндігін естен шығармаған жөн екендігін ескертеді.
Кененің шаққаны емес, денеге қадалып қан сорған кезде көптеген кене жұқпаларының (кене энцефалиті, кене риккетсиозы, иксодтық кене боррелиозы немесе Лайм ауруы) қоздырғыштарын тарататыны қауіпті. Соның ішінде ең қауіптісі кене энцефалиті болып табылады.
Кене энцефалиті – жіті, табиғи - ошақтық, жұқпалы ауру, ауруды вирус тудырады, кенелер арқылы таралады, науқастың орталық жүйке жүйесi зақымдалады, асқынған жағдайда сал ауруына шалдығып, мүгедектікке ұшырайды, адам өліп те кетіуі мүмкін.
Аурушаңдық көктем-жаз мезгілдерінде тіркеледі, яғни кенелердің белсенді кезеңіне байланысты. Кене шағу қауіпі бойынша кезең сәуір айынан қыркүйек айына дейін созылады. Кенелердің белсенділігі ауа-райына (ауа температурасына, ылғалдылыққа) тәуелді. Кенелер ауа температурасы +3-5ºС болғанда оянып, +15ºС –тан асқанда белсенділіктері арта түседі. Адамдардың кене шағып, медициналық көмекке ең көп жүгіну кезеңі мамыр-маусым айларына тұспа тұс келеді, өйткені күннің жылынуы, кенелер үшін де адамдар үшін де қолайлы кезең болып есептеледі, яғни адамдар табиғат аясына дем алуға, саяжайларда, саябақтарда, демалыс базаларына көп барады.
Сонымен қатар, кене энцефалитінің қоздырғышы қайнатылмаған сиыр және ешкі сүті арқылы таралуы мүмкін. Сол себепті тек кене энцефалитінен ғана емес, басқа да жұқпалы аурулардың алдын алу мақсатында сүтті қайнатып ішкен абзал. Кене шаққанда вирус қан арқылы ағзаға таралып, адамның миы мен жұлынын зақымдайды. Ауру кене шаққаннан соң, бірден басталмайды, аурудың айқын белгілері білінгенге дейін, әдетте біраз уақыт өтеді, осы кезде ағзада вирус дамып, көбейеді, бұл аурудың жасырын кезеңі деп аталады, ол 7-14 күнге дейін созылады. Аурудың жасырын кезеңі адам ағзасының иммундық жағдайының ерекшелігіне және ағзаға түскен вирустың мөлшеріне байланысты болады. Ауырған адамның кенеттен басы қатты ауырып, дене қызуы 38-39 градусқа дейiн көтерiледi, жалпы әлсізік, уыттану белгілері байқалады (жүрек айну, құсу). Аурудың 2-3 күндері кейбір науқастарда мойынның, қолдың, кейде аяқтың бұлшық еттерiнде әлсіздік байқалады. Беттің мойынның, қолдың бұлшық еттерінде әртүрлі құрысулар болуы мүмкін, ары қарай аяқ-қолдың салдануы пайда болады, шу мен жарыққа сезгiштiгi жоғарлайды. Кене шаққаннан кейін аурудың аталған белгілері анықталысымен дереу медициналық көмекке жүгіну қажет. Егер науқастың диагнозы ерте анықталып, дер кезінде тиімді ем тағайындалатын болса, дертінен толығымен айығуға мүмкіндігі бар.
Шығыс Қазақстан облысында кене энцефалитінің табиғи ошағы 8 қала мен ауданның аумағын қамтиды: олар Глубокое, Алтай, Катонқарағай, Самар, Ұлан, Шемонаиха аудандары мен Риддер және Өскемен қалаларының маңайы. Құрметті қала тұрғындары ауруды емдегенше, оның алдын алу әлде қайда арзан және тиімді, сондықтан табиғат аясында серуендегенде, саяжайларда жұмыс істегенде, жазғы демалуды жоспарлағанда жеке басты кенеден қорғау шараларын қатаң сақтау - ең өзекті мәселелердің бірі болып табылатынын естеріңізге саламыз.
Кенеден қалай сақтану керек?
табиғат аясына барғанда кенелер киімнің астына кірмеу үшін, жеңі ұзын көйлек киіп, жағасы мен жеңін түймелеп, етегін шалбарға, шалбардың балағын шұлыққа салу керек, өрмелеп бара жатқан кенені тез байқау үшін киім ашық түсті болғаны дұрыс;
кенелер денеге жабысып қан сору үшін оңтайлы жер іздейді, олар 1-1,5 сағат уақытты қажет етеді, сондықтан сағат сайын шаштың арасын, құлақтын тұсын, қолтық пен шаптың маңайын мұқият кенеге қарау керек;
табиғатқа шығар алдында дененің ашық жерлеріне және киімге кенені жолатпайтын крем, лосьон, аэрозоль түрінде шығарылатын химиялық заттарды, яғни репелленттерді пайдалану керек. Оларды дәріханалар мен дүкендерден сатып алуға болады;
орманға барғанда қалың шөбi, бұтасы аз, күннiң көзi көп түсетiн ашық жерлерге орналасқан дұрыс, дем алатын жерді бұталардан, шөптер мен жапырақтардан тазарту қажет, өйткені кенелердің сондай жерлерде көбеюіне қолайлы жағдай туады;
орманнан келгеннен соң, денені, үйге әкелген барлық заттарды, гүл шоқтарын, киім-кешекті, үй-жануарларын (ит, мысық) мұқият кенеге қарау керек.
Егер денеге жабысқан кенені тапсаңыз, оны абайлап тұмсығын теріде қалдырмай денеден алу қажет. Ең дұрысы пинцетпен кененің тұмсығынан қысып, болмаған жағдайда тұмсығына жақындатып жіпті байлап, ақырындап бұрап, кенені жұлып алу қажет. Егер кененің тұмсығы теріде қалып қойса, тікенді алғандай алып тастап, шаққан жерді спиртпен немесе йод ерітіндісімен зарарсыздандыру қажет.Кенені алып тастағаннан соң, қолды сабындап жуу керек. Кене шаққанкүннен бастап 4 ішінде жергілікті медициналық мекемеге көмекке жүгіну қажет. Денеден алынған кенені «ҰСО» ШЖҚ РМК ШҚО бойынша филиалының аса-қауіпті жұқпалар зертханасына тапсырып, кенелер тарататын аурулар қоздырғышын анықтауыңызға болады. Кенені күнделікті сағат 9.00 –ден 17.00-ге дейін мына мекен-жайға: Н.Назарбаев даңғылы-17, 5 қабат (қабылдау бөлмесі) тапсыруға болады, ал демалыс және мереке күндері мына тел. (8.705.752.79.67) хабарласуға болады. Кене шаққан кезде алғашқы медициналық көмек көрсететін тәулік бойы жұмыс жасайтын пункттердің мекенжайы:
«№1 қалалық ауруханасы» ШЖҚ ҚМК, Серікбаева к-сі 1/5 - ересек адамдарға арналған
«Ана мен бала орталығы» ШЖҚ ҚМК, Казбек би даңғылы-сі 11– балаларға арналған.
Көктем-жаз мезгілінде демалыстарыңыз дұрыс өтсін десеңіз, кенеден қорғанудың қарапайым ережелерін сақтаңыз!

Қызылша аурушандығы туралы негізгі ақпарат.

Қазіргі уақытта қызылша ауруы бойынша эпидемиологиялық жағдай тұрақты емес. Соңғы жылдары көптеген Еуропа елдерінде қызылша ауруының көбеюін байқады және ДДҰ (Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы) мұны қызылшаға қарсы вакцинацияның төмендігімен байланыстырады.
Қазақстан Республикасында қызылша ауруы бойынша эпидемиологиялық жағдайдың нашарлауына байланысты, қызылша ауруының одан әрі таралуына жол бермеу мақсатында өз денсаулығыңыз бен балаларыңыздың денсаулығына мұқият болуды сұраймыз.
Қызылша – дене қызуының 38-40°С дейін көтерілуімен, жалпы интоксикациямен, көздің, мұрын-жұтқыншақтың, жоғарғы тыныс жолдарының шырышты қабығының қабынуымен, біртіндеп бөртпенің пайда болуымен сипатталатын жіті жұқпалы ауру.
Қызылшаның қоздырғышы - қоршаған ортада тұрақсыз және қышқылдардың, ультракүлгін сәулелердің әсерінен және кептіруден тез өлетін вирус. Сонымен бірге ол ауада бірнеше сағат бойы тірі қалуы және ұзақ қашықтыққа таралуы мүмкін. Желдету құбырлары мен лифт шахталары арқылы таралып, кіреберістің әртүрлі қабаттарында тұратын адамдардың ауруын тудырады.
Қызылшаның алғашқы көріністері (продромальды кезең) спецификалық емес белгілер болып табылады: қызба, жөтел, мұрыннан су ағуы, конъюнктивит. Сондықтан осы уақытта науқастарға жиі өткір респираторлық ауру диагнозы қойылады. Продромальды кезеңнің соңында ауыз қуысының шырышты қабатында Коплик дақтары (Бельский-Филатов-Коплик) пайда болады.
Ауыр жағдайларда бөртпе орофаринстің бүкіл шырышты қабығына таралып, мол болуы мүмкін. Бұл бөртпе элементтері бірнеше күн бойы сақталады және теріде бөртпе пайда болған кезде жойыла бастайды. Қызылша кезеңді бөртпемен сипатталады.
Бірінші күні бөртпе бас пен мойынға шығады, екінші күні бүкіл денеге таралады. Бөртпе шамамен 5 күн бойы сақталады, содан кейін ол жоғалып, бірнеше апта ішінде жоғалып кететін пигментацияны қалдырады. Пигментациямен бір мезгілде питриаз тәрізді пиллинг пайда болады, ең айқын бет пен денеде.
Науқастың жағдайы әдетте бөртпе пайда болғаннан кейінгі алғашқы екі күнде ең ауыр болады. Инфекция көзі – ауру адамдар. Қызылша вирусы тек адамдарда ауру тудырады.
Қызылша – ең жұқпалы аурулардың бірі. Катаральды кезеңдегі науқастар инфекцияның берілуі тұрғысынан ең үлкен қауіп төндіреді. Бөртпе пайда болғаннан кейін вирустың таралуы 48 сағат ішінде тоқтайды.
Қызылшаның инкубациялық кезеңі көбінесе 10-14 күн, ең көбі 21 күн. Қызылша өте ауыр асқынуларды тудыруы мүмкін. Оларға мыналар жатады: пневмония (пневмония), ортаңғы құлақтың қабынуы (отит), кейде энцефалит (мидың қабынуы) сияқты ауыр асқынулар.

Аурудан жалғыз және сенімді қорғаныс – Қазақстан Республикасының Ұлттық екпе күнтізбесіне енгізілген 12 айлық және 6 жастағы балаларды қызылшаға қарсы егу. Қызылшаға қарсы вакцина ауруға ұшыраған кездегідей антиденелерді шығару арқылы иммунитетті қалыптастырады. Бұл антиденелер ағзаны вакцина енгізілген аурудан қорғайды. Вакцинацияның арқасында адамзат шешек, туа біткен қызамық синдромын жеңіп, полиомиелит, дифтерия және гемофильді тұмауды жеңді. Қызылшамен ауыратын науқаспен байланыста болған және қарсы көрсетілімдері болмаған жағдайда, егілмеген адамдарға науқаспен байланыста болғаннан кейін 72 сағат ішінде вакцинациядан өту ұсынылады. Құрметті оқырмандар: «Денсаулығымыз өз қолымызда» екенін ұмытпайық.

КӨКЖӨТЕЛ ДЕГЕН НЕ?

        Жоғарғы тыныс жолдарының шырышты қабатының зақымдалуымен және қатты мазасыздық тудыратын жөтелмен сипатталатын жедел инфекция көкжөтел деп аталады.
        Аурудың бірінші кезеңі құрғақ жөтелмен, дене температурасының аздап жоғарылауымен және мұрыннан су ағуымен сипатталады. Бірнеше күннен кейін науқаста көкжөтелдің айқын белгілері байқала бастайды. Науқас жиі мазасызданады, күніне 50 ретке дейін жөтел болады. Жөтел әсіресе түнде жиілейді, құсу немесе тұтқыр мөлдір қақырық шығаруы мүмкін.
        Көкжөтел көбінесе мектеп жасына дейінгі балаларда кездеседі, бірақ инфекция ересек пациенттерде де болуы мүмкін. Бұл ауру пневмония, мидың зақымдануы немесе инфекцияның салдарынан өмірге қауіп төндіретін басқа асқынулар әкеледі және нәрестелер үшін ең үлкен қауіп төндіреді.
         Көкжөтел ауа тамшылары арқылы беріледі: ауру адам немесе симптомсыз тасымалдаушы жөтелгенде және түшкіргенде сыртқы ортаға бактериялар шығарады. Инфекция ошағынан микроб 2-2,5 метрге жайылып, ауамен сау ағзаға енеді.
        Көкжөтелдің жұқпалылығы жоғары: вакцинацияланбаған адамдардың 70-100% қоздырғышпен байланыста болған кезде ауырады. Көкжөтел ауруы қыстың алғашқы айларында жиі тіркеледі. Көкжөтел әсіресе балабақшаларда тез таралады.
         Қауіп факторларына 7 жасқа дейін балалар және вакцинацияланбаған адамдар жатады. Вакцинация - аурудың алдын алудың ең сенімді түрі болып саналады. Вакцина көкжөтелге өмір бойы иммунитетті қамтамасыз етпейді, бірақ аурудан болатын асқынуларды айтарлықтай төмендетеді.
        Арнайы емес алдын алу шаралары ол: иммундық жүйені нығайту, яғни салауатты өмір салтын сақтау, әртүрлі және қоректік тамақтану. Эпидемиялық маусымда қоғамдық орындарға жиі барудан аулақ болу ұсынылады. Қазақстан Республикасындағы «Ұлттық вакцинация күнтізбесі» бойынша көкжөтелге, дифтерияға және сіреспеге қарсы екпе 2,3,4,18 айлық, ал ревакцинация 6 жаста жүргізіледі.
Кез келген аурудың алдын алу – денсаулықтың кепілі.



Біз клиенттерімізге өзекті жаңалықтарды ресми сайт парақшасында жариялаймыз

ҚЫСТА БАЛАЛАРДЫҢ ЖАРАҚАТТАНУЫНЫҢ АЛДЫН АЛУ

Тағы да қар, Аяз, мұз. Қыс көңілді және шытырман оқиғаларға толы, әсіресе балалар үшін. Өйткені, балалар жылдың кез келген уақытында белсенді және аязға қарамастан әрқашан өздері үшін ойын-сауық табады. Балаларға ең қатты аяз бен бораннан басқа кез келген ауа-райында ашық ауада ойнау пайдалы. Балаларға күнделікті серуендеу пайдалы, белсенділік-денсаулық кепілі. Ең бастысы, балалардың жылы болуы және ойын-сауық олардың өмірі мен денсаулығы үшін қауіпсіз болуы керек. Болжалды белсенділікті ескере отырып, баланы ауа-райына сәйкес киіндіріңіз.
Балалар әрқашан дене температурасын бақылай бермейді, олар ересектер сияқты суық немесе жылы айыра алмайды, сондықтан олар тез қатып қалуы немесе қызып кетуі мүмкін. Балаға кең жеңіл киімнің бірнеше қабатын киіп, серуендеу кезінде, егер ол ыстық болса, артық бөлігін алып тастаған дұрыс.
Балаға аяздан қорғау үшін қалпақ, шарф және қолғап қажет.
Кейде баланың қолы мен мұрнын ұстап, оның жылы және құрғақ екенін тексеріңіз. Балаға қалпақ қажет, өйткені балалардағы жылудың көп бөлігі басынан өтеді. Балаларды жылы, су өткізбейтін аяқ киім кигізіңіз, онда баланың саусақтарын қозғалтуға жеткілікті орын болуы тиіс. Егер аяқтар суланған болса, бала тез арада үйге аяқ киімін ауыстыру керек екенін білуі керек.
Қауіпсіз орта, қауіпсіздік құралдары, бала күтімі балалардың қысқы жарақат алу мүмкіндігін азайтады. Мұзға құлау, сырғанау, коньки тебу, шанамен сырғанау және басқа да қысқы іс-шаралар кезінде балалар бас жарақаттарын, созылуларды, тобық сынықтарын, байламдардың жыртылуын, кесулерді, білек пен қол жарақаттарын алады. Қорғаныс құралдарын - тізе жастықшаларын, дулығаны (жақсы орналасуы үшін), сапалы жабдықты (шана,) пайдалану қажет. Конькилерді мөлшеріне қарай таңдау керек (ешқандай жағдайда өсу үшін емес), Тобықты жақсы қолдай отырып, олар мықтап бекітілуі керек.
Баланы дұрыс құлауға үйретіңіз: құлаған кезде тез тұрыңыз(алдымен тізеңізге, бір тізеңізді көтеріп, қолыңызды мұздан немесе тізеңізден итеріп тұрыңыз). Тізе, шынтақ, арқа, жамбас сүйегі ауыр жарақаттануды болдырмау үшін міндетті түрде дәрігермен кеңесу керек.
Қоғамдық жабық немесе ашық мұз айдынына артықшылық берген жөн, өйткені мұз тегіс, құйылған және мамандандырылған техниканың көмегімен тегістелген. Егер бұл мүмкін болмаса, көлдегі, өзендегі мұз мұз айдыны емес екенін ұмытпаңыз. Көлдегі мұздың қалыңдығы кем дегенде 10 см екендігіне көз жеткізу керек.мұздатылған өзенде мүлде жүрмеу керек, өзендер мен бұлақтар сияқты қозғалатын суда пайда болатын мұздың қалыңдығы әр түрлі болады және оны болжау мүмкін емес.
Мұз айдынында қауіпсіздік ережелерін сақтау керек: қозғалыс бағытында жүру, құлау - ешкім соқтығыспауы, ұшып кетпеуі, соқтығысу кезінде жазатайым оқиға болмауы үшін тез тұру. Мұзда күндіз немесе мұз айдыны жарықтандырылған жағдайда ғана жүру керек. Бұл үшін жабдықталған жерлерде шанамен, түтікпен жүру керек.
Жол қоршалған, шанамен түсуге бейімделген болуы керек. Жолда ағаштар, көлік, жолдар түрінде кедергілер болмауы керек. Түсер алдында жолда адамдар жоқ екеніне көз жеткізу керек. Шанадағы позиция аяқпен алға және отыруға қатаң болуы керек. Асқазаныңызды басыңызбен, арқаңызбен немесе тізеңізбен Алға еңкейту өмірге қауіп төндіруі мүмкін. Таудан серуендеу жылдамдықтың жылдам өсуін және түсу кезінде домалақ адамның жағдайын минималды бақылауды білдіреді. Тек жүру кезінде дұрыс позиция жарақаттанудан сақтайды.
Егер сіз ұйымдастырылмаған жолға баруды жоспарласаңыз-ағаштар, қоршаулар, трамплиндер және басқа кедергілер жоқ таяз беткейлерді іздеңіз. Толып жатқан слайдтарда шанамен сырғанаудан аулақ болыңыз. Қауіпсіз түтік ережелері туралы толығырақ оқыңыз.
Баланы сырғанақта, мұзда, шаңғы тебу кезінде қараусыз қалдырмаңыз. Ересек адамның болуы-реакция жасау, баланы уақытында тоқтату, конькиді бекітуге көмектесу, қауіпті болдырмау және құлаған жағдайда тез көмек көрсету мүмкіндігі.
Баланың мұзда шаршап қалуына жол бермеңіз, шаршау кезінде жарақат алу және жазатайым оқиғалар ықтималдығы жоғары.
Баланың кез-келген қысқы демалысын сіз онымен бірге болу мүмкіндігіне ие болатындығыңызды ескере отырып жоспарлаңыз. Бірге көңілді және қауіпсіз!

Темекі тартудың салдары: несімен қауіпті, қандай зияны бар?

Темекі тарту өліммен аяқталатын көптеген аурулардың асқынуының басты себебі. ДДСҰ (дүниежүзілік денсаудық сақтау ұйымы) статистикасына жүгінсек, бүкіл әлемде жыл сайын темекі тартудан 6 миллионға жуық адам қайтыс болады. Темекі тартудың қауіптілігін әсірелеп жіберу мүмкін емес. Темекі түтіні организмге енген кезде ағзалар мен жүйелердің көпшілігінің жай-күйі үшін жауапты жүйкелік импульстердің ырғағы бұзылады. Темекі тартудың кесірінен көптеген патология пайда болады.
Темекі түтінінің құрамында қандай заттар бар
Темекі — бұл темекі жапырағы мен қағаздан жасалатын еш залалы жоқ ойыншық емес. Ол бықсып жанған кезде 4 мыңнан аса қатерлі химиялық заттар бөлініп шығады. Дәл сол заттар темекі тартқан кезде ағзаға ең басты нұқсанды келтіреді.
Темекі түтінімен бірге сіз мыналарды да жұтасыз:
● шайыр — қатты бөлшектер қоспасы. Олардың көбі канцероген болып табылады, сондай-ақ олар өкпеге шөгіп, сіңіп қалады;
● күшала — темекі құрамындағы ең залалды химиялық элемент. Жүрек-қан тамырлары жүйесіне әсер етіп, обыр ісіктерінің дамуын өршітеді;
● бензол — органикалық жолмен пайда болатын улы химиялық қосылыс. Лейкозды және обырдың басқа да түрлерін қоздырады;
● полоний — радиоактивті элемент. Организмге іштен радиациялық зиянын тигізіп отырады;
● формальдегид — улы химиялық зат. Өкпе мен тыныс жолдарының ауруларының себепкері;
● басқа да заттар — темекі түтінімен бірге жұтылатын зиянды қосылыстар қантамырлар жүйесі арқылы бүкіл организмді жайлап, ішкі ағзаларға көп нұқсан келтіреді.
Темекі тартудың адам ағзасына әсері
Өкпе мен тыныс жолдары
Темекі тартудың негізгі зиянын тыныс алу жүйесі қабылдайды, өйткені темекі түтіні ең алдымен сол жүйеге енеді. Залалды заттар тыныс жолдарының тіндерін зақымдайды, түтіктердің түгінің жұмысын баяулатып жібереді. Шайырлар өкпенің альвеолдарына тұрып қалып, газ алмасу ауданын тарылтады. Азот тотығы кеңірдек тарамын (бронх) тарылтып, тыныс алуды айтарлықтай қиындатып жібереді. Иіс газы, аммиак және цианды сутегі улы заттардың тыныс жолдардан шығарылуын қиындатады. Нәтижесінде жұтылатын барлық заттар мен микроорганизмдер өкпе тіндеріне тұрып қалады да, ол жерден қанға сіңіп, одан қан арқылы бүткіл организмге тарап кетеді де, көптеген ауруларды қоздырады.
Жүрек пен қан тамырлары
Никотин тамырларды тарылта береді де, бұл ақыр соңында аяқ-қолдағы ұсақ капиллярлардың жансыздануына апарып соғады. Иіс газы (СО — көміртегі тотығы) тамырларда қордаланып, қан айналымын бәсеңдетеді, ал гемоглобинмен байланысқа түсіп, гипоксия күйін — оттегі жетіспеушілігін қоздырады. Адреналин секрециясының артуы қан қысымын жоғарылатып, жүректің жиырылу жиілігін үдетіп жібереді. Темекі тартудың бұндай салдары жалпы хал-жағдайды, белсенділік пен жұмысқа қабылеттілікті нашарлатып қана қоймай, организмдегі барлық ағзалар мен жүйелерге де залалын тигізеді. Оның үстіне темекі тарту қан ұйығының (тромб), инфаркттің және инсульттің пайда болу қаупін арттыратын қандағы холестеринді көбейтіп жібереді.

                      Жасөспірімнің психикалық денсаулығы

Әрбір алтыншы адам 10-19 жас тобында. Жасөспірім-бұл жеке тұлғаның қалыптасуының ерекше, анықтаушы кезеңі. Физикалық, эмоционалдық және әлеуметтік өзгерістер, соның ішінде кедейлік, зорлық-зомбылық және зорлық-зомбылық жасөспірімдердің психикалық денсаулығына осалдығын арттыруы мүмкін. Жасөспірімдерді қолайсыз факторлардан қорғау, әлеуметтік-эмоционалды Дағдылар мен психологиялық әл-ауқаттың қалыптасуына ықпал ету және психиатриялық көмекке қол жетімділікті қамтамасыз ету олардың жасөспірімдер мен ересектердегі денсаулығы мен әл-ауқаты үшін өте маңызды.

Психикалық бұзылулар әлемдегі 10-19 жас аралығындағы әрбір жетінші жасөспірімге әсер етеді (14%) (1); бірақ бұл проблемалар негізінен танылмаған және емделусіз қалады.

Психикалық денсаулығы бұзылған жасөспірімдер әсіресе әлеуметтік оқшаулану, кемсітушілік, стигматизация (олардың көмек сұрауға дайындығын шектейтін), оқудағы қиындықтар, қауіпті мінез-құлық, физикалық денсаулық және адам құқықтарының бұзылуы сияқты құбылыстарға осал.

Жасөспірім-бұл психикалық әл-ауқат үшін маңызды әлеуметтік және эмоционалды дағдыларды дамытудың маңызды кезеңі. Оларға салауатты ұйқы режимін қалыптастыру; тұрақты физикалық белсенділік; қиын жағдайларды жеңу, мәселелерді шешу және тұлғааралық қарым-қатынас дағдыларын дамыту; және эмоционалды өзін-өзі бақылауды үйрету. Отбасында, мектепте және жалпы қоғамдастықта қауіпсіз, қолайлы жағдайлар үлкен маңызға ие.

Жасөспірімнің психикалық денсаулығына бірқатар факторлар әсер етеді. Жасөспірімге әсер ететін қауіп факторларының көбеюі олардың психикалық денсаулығына ықтимал әсерін күшейтеді. Әсіресе, қолайсыз факторлардың әсері, құрдастарымен бірдей болуға деген ұмтылыс және жеке басын іздеу жасөспірім кезіндегі стресс деңгейін жоғарылатуы мүмкін. БАҚ пен гендерлік нормалардың әсері жасөспірім өмір сүретін шындық пен оның ұмтылыстары немесе болашақ туралы түсініктері арасындағы сәйкессіздікті күшейтуі мүмкін. Психикалық денсаулықтың басқа маңызды детерминанттары-бұл отбасындағы өмір сапасы және құрдастарымен қарым-қатынас. Психикалық денсаулыққа қауіп төндіретін факторлар-зорлық-зомбылық (әсіресе жыныстық зорлық-зомбылық және құрдастарының қорлауы), ата-ана тәрбиесінің қатаң әдістері және әлеуметтік-экономикалық мәселелер.

Кейбір жасөспірімдер өмір сүру жағдайларына, стигматизацияға, кемсітушілікке, әлеуметтік оқшаулануға немесе сапалы көмек пен қызметтерге қол жетімділіктің болмауына байланысты психикалық денсаулығының бұзылу қаупіне ұшырайды. Бұл санатқа гуманитарлық дағдарыстар мен тұрақсыздық жағдайында өмір сүретін жасөспірімдер кіреді; созылмалы аурулардан, аутизм спектрінің бұзылуынан, интеллектуалды дамудың бұзылуынан және басқа неврологиялық бұзылулардан зардап шегетін жасөспірімдер; жүкті жасөспірімдер, ата-ана болған немесе ерте немесе мәжбүрлі некеге тұрған жасөспірімдер; жетімдер; және этникалық немесе жыныстық азшылықтардан немесе басқа кемсітілген жасөспірімдер халық топтары.